17 Ağustos 1999 Marmara Depremi’nin 27. yıl dönümü dolayısıyla açıklamalarda bulunan TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Konya Şube Başkanı Erdem Naltekin, aradan geçen çeyrek asra rağmen Türkiye’nin en temel sorununun şeffaf ve güncel bir yapı stoku envanterinin bulunmaması olduğunu vurguladı.
17 Ağustos depreminde hayatını kaybeden vatandaşları rahmetle anarak konuşmasına başlayan Naltekin, 2003 Bingöl, 2011 Van, 2020 Elazığ ile İzmir ve son olarak 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin kırılgan yapı stokunu tekrar tekrar gözler önüne serdiğini ifade etti.
"13 Yılda Yıkılanın 6 Katı Kadar Dönüşüm Bekliyor"
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de yaklaşık 6 milyon bağımsız bölümün risk altında olduğuna ve 2 milyonunun acil dönüştürülmesi gerektiğine dikkat çeken Naltekin, kentsel dönüşüm rakamlarını paylaştı:
"Kentsel Dönüşüm Başkanlığı verilerine göre 2012 yılından 2025 yılı sonuna kadar 319 bin 551 binada riskli yapı tespiti yapılmış, 1,2 milyon bağımsız bölüm riskli bulunmuştur. Bu sürede yaklaşık 1 milyon bağımsız bölüm yıkılmıştır. Halihazırda 6 milyon riskli yapı varken 13 yılda yalnızca 1 milyon civarı yapının yıkılmış olması kat edilen mesafenin ne kadar düşük olduğunu göstermektedir. Dönüştürülmesi gereken yapı sayısı yıkılanın 6 katıdır."
"Yapının Yaşı Kadar Geçmişi Ve Kullanımı Da Belirleyicidir"
Binaların sadece yapım yılı üzerinden değerlendirilmesinin yanlış olduğunu ifade eden Erdem Naltekin; zemin katta duvar kaldırılması, kolon-kiriş müdahaleleri, kaçak katlar ve amaç dışı tadilatların yapının güvenliğini doğrudan tehdit ettiğini belirterek kullanım sürecinde periyodik teknik denetim sisteminin şart olduğunu savundu.
Yapı denetiminin ticari bir faaliyet değil kamusal bir hizmet olduğunun altını çizen Naltekin, yeni binalarda da şantiye şefliği ve mühendislik hizmetlerinin eksiksiz uygulanması gerektiğini dile getirdi.
İMO Konya Şubesi’nden 7 Maddelik Acil Çağrı
Erdem Naltekin, deprem riskinin yönetilebilmesi ve acıların tekrar yaşanmaması için acilen atılması gereken adımları şöyle sıraladı:
Ulusal Yapı Stoku Bilgi Sistemi Kurulmalı: Tüm Türkiye’nin yapı stokunu kapsayan güncel, bilimsel, şeffaf ve kamuya açık bir yapı envanteri çıkarılmalıdır.
Risk Odaklı Müdahale: Riskli yapıların belirlenmesi ve dönüşümü, tehlike büyüklüğüne göre önceliklendirilmiş kamusal bir programla yürütülmelidir.
Sosyal Destek Ve Kaynak: Dar gelirli vatandaşları koruyan, erişilebilir ve yeterli kamu finansman kaynakları sağlanmalıdır.
Rant Değil Kent Ölçeğinde Planlama: Kentsel dönüşüm, parsel bazlı ve rant odaklı anlayıştan çıkarılıp kent/bölge ölçeğinde bütünsel yürütülmelidir.
Periyodik Yapı Kontrolü: Binaların kullanım sürecindeki güvenliğini takip eden yasal ve kurumsal denetim mekanizması oluşturulmalıdır.
Etkin Mühendislik Hizmeti: Yeni yapılarda proje, uygulama, şantiye şefliği ve yapı denetimi süreçlerinde meslek odalarıyla iş birliği yapılmalıdır.
Önleyici Afet Yönetimi: Afet sonrası yara sarmak yerine afet öncesi riskleri azaltan bütünleşik afet yönetimi esas alınmalıdır.
