Ziraat Yüksek Mühendisi Celil Çalış, Resmi Gazete'de yayımlanan 'Bitkisel Üretim Desteklerine İlişkin Karar'a dair değerlendirmelerde bulundu.
Çalış, değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:
"2026 üretim yılına ilişkin destekler dekar başına 310 liralık temel destek esas alınarak belirlendi. Belirlenen bu desteklerin çok büyük bölümü 2027 yılı bütçesinden ödenecek. 2025 yılı bitkisel üretim destekleri henüz ödenmedi. Bu destekler 2026 bütçesinden ödenecek. Destekler belirlendikten ve açıklandıktan yaklaşık 2 yıl sonra ödeniyor. Bu da desteklerin enflasyon karşısında erimesine neden oluyor. Desteklerin belirlendiği dönemdeki girdi fiyatları ile ödemenin yapıldığı dönemdeki fiyatlar arasında çok büyük fark oluşmakta, bunca yapılan çalışma ve program hedeflerinin sapmasına neden olmaktadır. Destekler girdi kullanımının yoğun olduğu dönemlerde yapılması durumunda üreticinin en çok sorun yaşadığı finansman bulma konusuna ilaç gibi gelecektir. Eğer prosedürler buna müsaade etmiyorsa destekler açıklandıktan sonra artan girdi fiyatlarının ilave destek olarak çiftçilere ödenmesi ile telafi edilebilecektir.
ÇKS ile kayıt altına alınan ve destekleme ödemelerine tabi olacak üretim alanları ve üreticilerin özlük haklarının korunması ve geliştirilmesi çalışmalarında üreticiler arasında yapılan kira sözleşmelerinde fiyatlandırma resmi olarak yapılmadığından sulu tarım alanlarında yapılan kiralamalarda fahiş fiyat oluşmakta, kotalı ekilen tarım ürünlerinde kira ve kota satışı üreticiyi zorlayacak boyutlara ulaşırken arazi sahipleri üretici zihniyetinden emlakçı zihniyetine evrilmektedir. 2026 üretim sezonu için bugünden hazırlık yapılarak ÇKS başvurularında kira bedelleri Bakanlıkça koordine edilerek arazi sahiplerinin işi ticarete dönüştürmesi yerine üreticilerin karlılığının ve üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması hususunda çalışma yapılması gerekmektedir. Patates, domates, havuç gibi tarla bitkileri ile kotalı üretim sebebi ile hedeflenen sözleşmeli üretim modeline örnek teşkil edecek şeker pancarı üretiminde kiralamalarda Bakanlığımızın devreye girerek gerçek üretici yanında taraf olması beklentimizdir.
Bitkisel Üretimde Yeni Destekleme Modeli ve Üretim Planlaması konusundaki Cumhurbaşkanlığı Kararı ümitleri ve beklentileri arttırdı. Yayımlanacak uygulama yönetmeliğinde ÇKS başvurularında kiralama bedellerinin bölge ve ürün cinsine göre belirlenmesini de kapsayan bir çalışmanın da sürece dahil edilerek eksikler tamamlanması gerekmektedir.
İklim değişikliği gölgesinde yağışların miktarı kadar dağılımının tarımı tehdit ettiği günümüzde üstü açık fabrikalar olarak tanımladığımız tarım alanlarımızın olağanüstü hava olaylarından (dolu, don, kuraklık, sel, yangın)en az etkilenmesi için 5488 sayılı Tarım Kanunu ile %50 si Tarım Orman Bakanlığınca sübvanse edilen TARSİM uygulamalarının geri kalan poliçe bedellerinin ödenecek destekleme tutarlarından kesilmesi kaydı ile zorunlu hale getirilmesi gerekmektedir.
Üretim, sonucu olmayan dinamik ve sürekli bir yapıdır. Çalışarak alınması gereken çok yolumuz var. Bu nedenle Cumhurbaşkanımızın da söylediği gibi önemli olan söylemek, kararları almak değil, takipçisi olarak bunları uygulamaktır. Sorun uygulamada.
Türk tarımının sürdürülebilirliği ve Türk çiftçisinin refahı adına en küçük tarımsal işletme de bile İşletme Analizi, Üretim Analizi ve Yatırım Analizi yapılması konusunda düne göre daha çok çalışmamız gerektiğinin gerçeği ile çiftçiden Tarım Orman Bakanına kadar hepimiz bilinçlerimizi geliştirmeliyiz."
