Emeklilikte alınacak aylığı yükseltmenin yolu yalnızca daha fazla prim günü biriktirmekten geçmiyor. Çalışanın gerçek brüt kazancının Sosyal Güvenlik Kurumuna hangi tutardan bildirildiği de emekli maaşı hesabında belirleyici oluyor.
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, düşük prime esas kazanç üzerinden yapılan bildirimlerin çalışanı taban aylığa yaklaştırabileceğine dikkat çekti. Karakaş’a göre ücretin bir bölümünün SGK’ya bildirilmemesi, prim günü artsa bile beklenen emekli aylığının oluşmasını engelleyebilir. Açıklamanın yayımlandığı haber
Bununla birlikte “düşük kazançla çalışılan her ay maaşı kesin düşürür” şeklinde herkes için geçerli bir sonuç çıkarılamaz. Emekli aylığı; çalışma dönemleri, güncellenmiş kazançlar, aylık bağlama oranı ve sigortalılık statüsü birlikte değerlendirilerek hesaplanır.
Prime esas kazanç, SGK primlerinin hesaplanmasında kullanılan brüt tutarı ifade ediyor. Emekli aylığı hesabında da sigortalının çalışma hayatı boyunca Kuruma bildirilen kazançlar dikkate alınıyor.
Ücretin gerçekte ödenenden düşük bildirilmesi, bugün daha az prim yatırılmasına yol açarken gelecekte bağlanacak aylığı da sınırlandırabiliyor. Bu nedenle çalışanların yalnızca prim günlerini değil, hizmet dökümündeki kazanç tutarlarını da kontrol etmesi gerekiyor.
5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesine göre ücretler, prim ve ikramiye niteliğindeki ödemeler kural olarak prime esas kazanç hesabına dâhil ediliyor. Kanunda ayrıca prime tabi tutulmayacak ödemeler ve istisnalar da düzenleniyor.
Hangi Ödemeler SGK Matrahına Yansıtılmalı?
Ödemenin niteliğine ve yasal istisnalara göre değişmekle birlikte şu ücret kalemlerinin bordroda ve SGK bildiriminde kontrol edilmesi önem taşıyor:
- Aylık brüt ücret
- Fazla çalışma ücreti
- Ulusal bayram ve genel tatil ücretleri
- Prim ve ikramiyeler
- Prime tabi diğer ücret eklentileri
Her yan hak doğrudan prime tabi değil. Yemek, çocuk ve aile yardımı gibi bazı ödemelerde mevzuatta belirlenen istisna veya sınırlar bulunabildiği için her kalem kendi niteliğine göre değerlendirilmeli.
Fazla Mesai Hesabı Nasıl Yapılıyor?
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık 45 saati aşan çalışma, genel kural olarak fazla çalışma kabul ediliyor. Her bir fazla çalışma saati için normal saatlik ücretin yüzde 50 artırılarak ödenmesi gerekiyor.Karakaş’ın verdiği örnekte normal brüt saatlik ücreti 500 TL olan bir çalışanın bir saatlik fazla çalışma ücreti 750 TL olarak hesaplanıyor.
Ekim 2008 Sonrası Hesaplama Neden Önemli?
5510 sayılı Kanun’un Ekim 2008’de yürürlüğe girmesiyle emekli aylığı hesaplama sistemi değişti. Bu tarihten önce ve sonra geçen hizmet süreleri farklı kurallara göre değerlendirilirken aylık bağlama oranı ve kazanç güncelleme yöntemleri de sonuç üzerinde etkili oluyor.
Bu nedenle uzun süre düşük kazanç üzerinden bildirim yapılması, özellikle 2008 sonrası çalışma dönemleri bulunan sigortalıların emekli aylığını sınırlayabiliyor. Ancak kesin etki, kişinin bütün sigortalılık geçmişi incelenmeden hesaplanamaz.
Çalışanlar Hizmet Dökümünde Neyi Kontrol Etmeli?
Çalışanlar e-Devlet’teki “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” hizmetinden aylık prim günlerini ve bildirilen kazançlarını inceleyebilir. Bordrodaki brüt ücret ile hizmet dökümündeki prime esas kazanç karşılaştırılmalı.
Kontrol sırasında şu ayrıntılara bakılması gerekiyor:
- Prim gün sayısı doğru mu?
- Prime esas kazanç gerçek brüt ücretle uyumlu mu?
- Fazla mesai ve primler bordroya yansıtılmış mı?
- Sigortalılık bildirimi doğru iş yeri üzerinden yapılmış mı?
- Eksik veya bildirilmeyen çalışma ayı bulunuyor mu?
Hizmet dökümüne e-Devlet üzerinden ulaşılabiliyor.
