9 Kasım’da Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın, yani COP31’in başkanlığını hemşerimiz Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütüyor. Zirveye Antalya ev sahipliği yapıyor. Ama organizasyonun nasıl hazırlandığına bir bakın, karşınıza sık sık Konya çıkıyor.
Konya Büyükşehir Belediyesi, Bakanlıkla birlikte organizasyonun hemen her aşamasında görev aldı. Zirveye daha üç dört ay varken Büyükşehir ekipleri kongre alanında ve Antalya’daki altyapı çalışmalarına destek vermeye başladı. Ziyaretçilerin ulaşımını Konya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi üstlendi. Bu çalışmaların koordinasyonunda da bir başka hemşerimiz, Bakanlığın Personel Genel Müdürü ve COP31 Operasyon Yönetimi Koordinatörü Halil Erdoğan vardı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dünya liderlerini karşıladığı güzergâh da Konya Büyükşehir Belediyesi’nin nanografen katkılı asfalt uygulamasıyla hazırlandı. Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay ise zirvede Yerel ve Bölgesel Yönetimler Elçisi olarak görev yapıyor. Bana göre COP31, şu ana kadarki düzeni ve gördüğü ilgiyle önceki zirveler arasında ayrı bir yer edindi. Konya’nın adının böyle bir organizasyonda verdiği emekle anılması, sanıyorum hepimizi sevindirmiştir.
Konya Basını olarak bizler de bu çalışmaları ve zirveyi yerinde görme şansına sahip olduk. Burada Konya’nın ne kadar büyük önem arz ettiğine de şahit olduk. Dünya çapında bu mükemmel organizasyonu takip edebilmek inanın çok önemliydi. Ayrıca bu organizasyonun her yerinde Konya’yı görebilmek bizler için ayrı bir keyifti.
Orada yapılan toplantılarda gerek Filistin’in uğradığı işgali gerekse tüm ülkeler için “İklim Adaleti” konusunu; hem Hemşerimiz Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum hem de Yerel ve Bölgesel Yönetimler Elçisi göreviyle orada bulunan Büyükşehir Belediye Başkanımız Uğur İbrahim Altay’ın ağzından tüm dünyaya bir kez daha duyurmak çok anlamlı idi.
KRİZİN BEDELİ YOKSUL ÜLKELERE KALIYOR
Burada Antalya’daki zirve vesilesiyle asıl üzerinde durmak istediğim konu iklim adaleti. Basit bir soru soralım. Atmosfere en çok sera gazı salan ülkelerle iklim değişikliğinin bedelini en ağır ödeyen ülkeler aynı mı?
Küçük bir ada ülkesini düşünün. Deniz yükseldikçe kıyıdaki evleri korumak, içme suyu kaynaklarına tuzlu su karışmasını önlemek, gerekiyorsa insanları daha güvenli yerlere taşımak zorunda. Bunların hepsi para. Üstelik o ülkenin tarih boyunca atmosfere bıraktığı karbonun küresel toplam içindeki payı çok küçük olabilir. Bir de kuraklık yüzünden peş peşe ürün kaybeden yoksul bir ülkeyi düşünün. Çiftçinin geliri düşerken devletin gıda ithalatı ve afet harcamaları artabilir. Zengin bir ülkenin bütçesiyle karşılayabileceği bir zarar, borç yükü altındaki bir ülkenin yıllarca taşıyacağı bir maliyete dönüşebiliyor.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin verileri bu farkın boyutunu gösteriyor. 2010–2020 arasında sel, kuraklık ve fırtınalardan kaynaklanan ölümler, kırılganlığın çok yüksek olduğu bölgelerde, kırılganlığın çok düşük olduğu bölgelere göre 15 kat fazlaydı. Bir afetin ne kadar can alacağını, insanların güvenli konuta, erken uyarıya ve sağlık hizmetlerine erişimi de belirliyor.
ABD’NİN SORUMLULUĞU
ABD gibi emperyalist güçlerin bu tablodaki yerine ayrıca bakmak gerekiyor. Global Carbon Budget verilerine göre 1850’den 2024’e kadar dünyada biriken fosil kaynaklı karbondioksit salımlarının yaklaşık yüzde 24’ü ABD’ye ait. Tek başına dünya toplamının neredeyse dörtte biri. Kömürle, petrolle, doğal gazla büyümenin ekonomik kazancını yıllarca elde eden bir ülkenin, ortaya çıkan zararı karşılamada da ağırlığı ölçüsünde sorumluluk almasını beklemek son derece doğal.
Peki katkısı bu sorumluluğun neresinde? ODI’nin hesabına göre ABD, 2022’de uluslararası kamu iklim finansmanında kendisine düşen adil payın ancak yüzde 32’sini karşıladı. Bu ölçüte göre gelişmiş ülkeler arasında alt sıralarda kaldı. Dahası, Ocak 2026’da gelişmekte olan ülkelerin iklim projelerine destek veren Yeşil İklim Fonu’ndan çekildi. Washington’un iklim adaleti karşısındaki tutumunu anlamak için bu iki bilgiye birlikte bakmak yeterli.
YOKSUL ÜLKELERE YENİ BİR BORÇ FATURASI MI?
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’na göre gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için 2035’te yılda 310 ila 365 milyar dolara ihtiyacı olacak. Buna karşılık 2023’te bu ülkelere ulaşan uluslararası kamu uyum finansmanı 26 milyar dolardı. Bu farkın günlük hayattaki karşılığı, yapılamayan taşkın koruma yatırımları, kuraklığa hazırlanamayan tarım bölgeleri ve aşırı sıcağa karşı önlem alamayan şehirlerdir.
Üstelik açıklanan paranın hangi koşullarla verildiği de önemli. Selde yıkılan okullarını ve köprülerini yeniden yapmak zorunda kalan yoksul bir ülkeye kredi açmak bir kaynak sağlar. Ama o krediyi faiziyle yine o ülkenin halkı öder. İklim adaleti açısından hibe bu yüzden önemli. Bir de önlem alarak engelleyemeyeceğiniz kayıplar var. Deniz altında kalıcı biçimde kalan toprağın ya da bir daha dönülemeyecek bir köyün bedelini hangi kredi karşılayabilir?
Antalya’daki organizasyonda Konya’nın emeğiyle gurur duyuyorum. Zirve 20 Kasım’da sona erdiğinde ise açıklanacak kararları okurken özellikle üç şeye bakacağım. Tarihsel sorumluluğu en büyük ülkeler ne kadar kaynak ayıracak? Bu paranın ne kadarı hibe olacak? Ve korunmaya en çok ihtiyaç duyan insanlara ne zaman ulaşacak? Çünkü iklim krizini büyütenler kendi payına düşeni üstlenmedikçe faturayı, zaten ödemeye gücü en az olanlar karşılamaya devam edecek.
Dostlukla kalın.